Hỏi & Đáp
Kiến thức về:
An toàn máy
& Các tiêu chuẩn
thiết yếu

Câu hỏi 1:
1.1. Các máy móc được xây dựng và thiết kế, lắp dựng tại các nhà gia công cơ khí, điện, dựng máy tại Việt Nam thì sẽ theo các Tiêu chuẩn nào hoặc chứng nhận nào là bắt buộc theo luật Việt Nam?
Trả lời: Hiện tai tại Việt Nam thì chưa có quy định pháp luật bắt buộc theo tiêu chuẩn nào liên quan đến Machinery Safety, mà chỉ có một số quy chuẩn (của bộ LĐTBXH) liên quan đến làm việc an toàn với một số loại máy cụ thể, ví dụ:
- QCVN 09: 2012/BLDTBXH : National technical regulation on safe work of Hand-held motor- operated electric tools.
- QCVN 07: 2012/BLDTBXH: National technical regulation on safe work of lift appliances

1.2: Khi thay đổi, cải tiến máy móc thì ngoài việc liên hệ nhà sản xuất tư vấn, theo luật và tự đánh giá theo tiêu chuẩn nội bộ thì những chứng nhận, yêu cầu nào cần phải có sau khi thay đổi cải tiến máy đảm bảo tuân thủ luật Việt Nam?
Trả lời: Khi có modification, thì việc đánh giá lại rủi ro là rất cần thiết để có thể áp dụng các biện pháp an toàn khi xác định được mối nguy có rủi ro ở mức không chấp nhận được. Xem lại câu 1 liên quan đến quy định pháp luật của Việt Nam, tuy nhiên BV có thể hỗ trợ kỹ thuật cho anh chị trong các giai đoạn từ thiết kế đến lắp đặt để đảm bảo máy móc đáp ứng được các yêu cầu của ISO về an toàn máy.

Câu hỏi 2: Khi đánh giá rủi ro cho máy móc thì trọng số nào là quan trọng nhất (tần suất, hậu quả, khả năng phát hiện,...)?
Trả lời: Theo tiêu chuẩn ISO 12100 thì Risk được định nghía là :"Risk  = combination of the probability of occurrence of harm and the severity of that harm", trong đó yếu tố xác suất xảy ra tổn hại lại là tổng hợp của 3 yếu tố (Exposure, Occurence of hazardous event, and possibility of advoiding or limiting harm). Như vậy Các yếu tố hình thành Risk có vai trò như nhau trong việc đánh giá rủi ro.
Trong thực tế  đánh giá rủi ro người ta thường coi mức độ quan trọng cao hơn đến mức độ tổn hại "Severuty of harm", tuy nhiên việc này không thể hiện cách nhìn bao quát  và hệ thống và tiêu chuẩn ISO cũng không đặt ra mức độ ưu tiên cho các yếu tố này.

Câu hỏi 3: Qua quá trình đánh giá mối nguy, nhà máy có thay đổi thiết kế máy/ bổ sung thiết bị để đảm bảo an toàn cho người lao động mà máy nguyên bản không có. Điều này có được cho phép không?
Trả lời: Như đã trình bày, theo quy định của EU nhà sản xuất phải cung cấp bản đánh giá rủi ro cuối cùng cho người sử dụng để họ nắm được những rủi ro nào còn tồn tại và mức độ giảm thiểu những rủi ro đó đang ở mức nào để người sử dụng xem xét có cần thiết phải giảm thiểu nữa không cho phù hợp với mức mà họ chấp nhận. Hoặc có khi người sử dụng phát hiện ra một số rủi ro khác mà nhà sản xuất không nhắc tới hoặc bỏ qua. Thế nên việc thay đổi/bổ sung thiết bị nhằm đảm bảo an toàn cho người lao động là cần thiết, việc này cũng đã nói về phần trách nhiệm của User trong ISO 12100. Anh chị nên tham khảo tiêu chuẩn này thêm để hiểu rõ hơn.

Câu hỏi 4: BV có thể có 1 chuyên đề về •Performance Level (PL) according to ISO 13849  •Safety Integrity Level (SIL) according to IEC 61508 / 62061  • Category (Cat) according to EN 954 (old standard replaced in EU but still in use in other regions) không ạ?
Trả lời: Functional Safety/Safety Function Assessment là một phần trong Machinery Safety Services mà BV đang thực hiện cho nhiều khách hàng trên toàn cầu. Nếu anh chị có nhu cầu cụ thể nào liên quan thì gửi email cho BV, chúng tôi sẽ liên hệ lại với anh chị để hiểu rõ thêm.
Nếu sắp xếp được thời  gian phù hợp, BV cũng có thể thực hiện một Seminar chuyên đề riêng về Functional Safety với các tiêu chuẩn liên quan ISO-13849, IEC-61058&IEC-62061.

Câu hỏi 5:
5.1. Sự khác nhau giữa nút nguồn và nút dừng khẩn cấp. Một số máy không có nút dừng khẩn cấp có thể coi nút nguồn là nút dừng khẩn cấp được không?
Trả lời: Hai nút này có chức năng khác nhau trong an toàn máy:
1. Chức năng nút nguồn: Power-Off function cho toàn máy hoặc một/một số actuators của máy. Thường thì nút này sẽ dùng khi làm LOTO
2. Chức năng nút khẩn cấp: Emergency Stop Function.
Nút khẩn cấp (E-stop) được tính toán, lắp đặt dựa trên Risk Assessment và tính toán đến Span of Control cụ thể. Nút E-Stop có thể được áp dụng dừng khẩn cấp nhóm 0 hoặc 1.
Vì hai chức năng hoàn toàn khác nhau nên không thể dùng thay thế trong vận hành an toàn máy. Nút dừng khẩn cấp không chỉ là một thiết bị tác động dừng mà nó còn là chuỗi liên quan từ thiết bị  đầu đến thiết bị cuối và phải thỏa mãn ít nhất  Performance Level PLc hoặc Safety Integrity Level SIL1. Anh chị tham khảo thêm phần yêu cầu E-stop trong tiêu chuẩn ISO 13850.
Nút nguồn có thể ngắt toàn bộ nguồn đến máy bao gồm của hệ thống điều khiển, trong khi nút E-stop chỉ ngắt nguồn đến thiết bị tạo ra tình huống nguy hiểm (hazardous event). Hơn nữa chức năng là khác nhau, E-stop có thể tác động bất cứ lúc nào mà không quan tâm dến hậu quả của tác động này, trong khi nút nguồn thì cần phải xem xét tác động trước khi thực hiện Power-off.
Tóm lại là không nên hoán đổi vai trò chức năng của hai nút này.

5.2. Khách hàng bên mình yêu cầu kiểm tra chứng chỉ EC khi mua máy móc. Vậy mình nên kiểm tra hạng mục này như thế nào? Xin cảm ơn!
Trả lời: Nếu máy có CE Marking thì một số nội dung sau cần phải có :
- Declaration of Conformity by Manufacture.
- EC Type Exammination Certificate by NOBO if any.
- OIM manuals/Drawings.
- Residual Risk Report by The manufacture.

Câu hỏi 6: Hiện nay, một số máy có hệ thống an toàn khá cao. Nhưng quá trình sử dụng, người lao động trực tiếp với máy đó thường bỏ qua các quy tắc an toàn để đạt được hiệu suất công việc cao nhất (ví dụ như cửa bảo vệ an toàn phần chuyền động bên trong). Vì doanh nghiệp làm 03 ca nên việc giám sát gặp nhiều khó khăn. Bên BV có thể cho một vài ý kiến tham khảo về vấn đề này?
Trả lời: Thực thế vấn đề này BV đã gặp nhiều trong sản xuất, sẽ có một số giải pháp kỹ thuật cho vấn đề này, tùy từng loại Safeguarding mà có các giải pháp khác nhau. Ví dụ như thay thế giải pháp Uncoded Interlocking thông thường bằng giải pháp Coded Interlocking with locking device để ngăn chặn việc Bypass và mở guard khi máy đang hoạt động.

Câu hỏi 7: Đối với một số thiết bị loại C: đã có sẵn quy định tại IEC EN, vậy đối với những máy loại A, B có quy định chi tiết như thế nào loại A hoặc B không? Và các chỉ tiêu đánh giá như thế nào, tần suất,... có tương tự loại C không?
Trả lời: Liên quan đến lĩnh vực an toàn máy thì các tiêu chuẩn được phân làm các loại như sau:
a) Type-A standards (basic safety standards) give basic concepts, principles for design, and general aspects that can be applied to machinery.
b) Type-B standards (generic safety standards) deal with one or more safety aspect(s) or one or more type(s) of safeguard that can be used across a wide range of machinery:
— type-B1 standards on particular safety aspects (e.g. safety distances, surface temperature, noise);
— type-B2 standards on safeguards (e.g. two-hand controls, interlocking devices, pressure-sensitive devices, guards).
c) Type-C standards (machinery safety standards) deal with detailed safety requirements for a particular machine or group of machines.
Như vậy nếu máy anh chị không có tiêu chuẩn Type C cụ thể thì có thể áp dụng type A &B vào việc đánh giá an toàn.

Câu hỏi 8:
8.1. Khi xây dựng nhà máy thì mình phải thiết lập đánh giá rủi ro như thế nào? Bắt đầu khi nào? Có như những tiêu chuẩn nào liên quan?
Trả lời: Anh chị tham khảo tiêu chuẩn ISO 12100 để hiểu rõ hơn về đánh giá RR cho machinery. Việc đánh giá sẽ được thực hiện tốt nhất từ giai đoạn thiết kế vì bản thân thiết kế nội hàm chứa sự an toàn trong đó "Inherently Safe Design". Vì khi tính toán thiết kế chúng ta có thể loại bỏ hoặc thay thế mối nguy một cách dễ dàng.

8.2. Nên đánh giá rủi ro àn toàn máy trước khi lắp máy hay sau khi lắp máy? Thời điểm đánh giá nó liên quan đến chi phí và hành động phòng ngừa như thế nào?
Trả lời: Bản thân nhà SX đã thực hiện việc ĐGRR khi chế tạo machine, nên sau khi lắp đặt tại Site thì nên đánh giá lại RR để nhận diện mối nguy mới nếu có và xem xét các yêu cầu lắp đặt có được tuân thủ đầy đủ theo hướng dẫn của nhà SX hay không. Việc đánh giá RR sau lắp đặt để đảm bảo các biện pháp bảo vệ hoạt động tốt và an toàn trước khi máy được đưa vào vận hành chính thức.
Anh chị tham khảo tại dường Link dưới đây để thông tin về các tiêu chuẩn ISO/IEC/EN  liên quan đến machinery safety: https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/mechanical-engineering/machinery_en
https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/european-standards/harmonised-standards/machinery-md_en

Câu hỏi 9: Công ty có quy trình kiểm tra máy móc trước khi tiến hành công việc, trong đó có nhấn nút dừng khẩn cấp để test chức năng nút. Như vậy nút này được sử dụng hàng ngày liệu có ảnh hưởng chức năng, có tiêu chuẩn nào để cập đến vấn đề này không ạ?
Trả lời: Nếu một nút được thiết kế chức năng E-stop thì sẽ phải thỏa mãn yêu cầu "The emergency stop function shall be so designed that a decision to activate the emergency stop device does not require the consideration of the resultant effects". Các nút E-stop này trong trường hợp khẩn cấp là chính, nếu dùng hàng ngày trong vận hành thì tùy theo mức độ rủi ro mà dùng các Safety Functions với PL phù hợp. E-stop function yêu cầu tối thiểu là PLc, tuy nhiên mức này chưa chắc đã đáp ứng được yêu cầu khi độ rủi ro cao mà cần PL cao hơn. Anh chị tham khảo thêm hai tiêu chuẩn:
ISO 13850: E-stop function: Principles for design.
ISO 13849:  Safety-related parts of control systems

Câu hỏi 10: Khi lập bảng ĐGRR thì phát hiện máy mới nhập về có mức độ rủi ro an toàn vận hành cao (High risk) nhưng nguyên nhân do thiết kế máy (tức là nguyên nhân từ nhà sản xuất máy). Nhờ anh đưa ra phương án xử lý tối ưu trong trường hợp này.
Trả lời: Trong ISO 12100 cũng nói rõ về trách nhiệm của nhà sản xuất và người sử dụng trong việc thực hiện đánh giá và giảm thiểu rủi ro. Khi chúng ta phát hiện ra mối nguy có rủi ro cao mà nguyên nhân từ thiết kế,  việc này cũng là chuyện rất bình thường bởi ĐGRR của nhà SX chưa chắc đã đảm bảo họ nhìn thấy hết các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành. Thế nên việc giảm thiểu rủi ro là cần thiết trong trường hợp này. Tùy theo mức độ rủi ro, người sử dụng cũng có thế áp dụng bổ sung các phương cách bảo vệ (protective measures) như trong ISO 12100 hướng dẫn:
1. Áp dụng quy trình vận hành an toàn (SOP).
2. Áp dụng thêm bảo vệ nêu cần(Additional Safequarding: Guards and/or protective devcices)
3. Áp dung phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE)
4. Đào tạo an toàn (Training)