Dấu chân Carbon: Yếu tố mới định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Carbon không còn chỉ là vấn đề môi trường

Ngày càng nhiều khách hàng, thương hiệu toàn cầu và nhà đầu tư yêu cầu sự minh bạch về phát thải carbon trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Điều họ quan tâm không chỉ là lượng phát thải trong phạm vi nhà máy mà còn là tác động môi trường xuyên suốt chuỗi giá trị, từ nguyên vật liệu đầu vào, năng lượng sử dụng, quá trình sản xuất, vận chuyển cho đến phân phối sản phẩm.

Điều này cho thấy carbon đang chuyển từ một chỉ số môi trường sang một tiêu chí kinh doanh có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, câu hỏi hiện nay không còn là liệu các yêu cầu này có xuất hiện hay không, mà là doanh nghiệp sẽ chuẩn bị như thế nào để đáp ứng chúng.

Thách thức lớn nhất nằm ở dữ liệu

Qua thực tế làm việc với các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, một trong những thách thức phổ biến nhất không nằm ở việc thực hiện phép tính carbon mà ở khả năng thu thập, quản lý và truy xuất dữ liệu.

Dữ liệu phát thải thường nằm rải rác ở nhiều bộ phận khác nhau, từ sản xuất, năng lượng, môi trường đến mua hàng và logistics. Việc thiếu sự kết nối giữa các nguồn dữ liệu khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xây dựng bức tranh toàn diện về phát thải của mình.

Đối với các nhà máy sản xuất nhiều dòng sản phẩm hoặc vận hành nhiều dây chuyền, việc phân bổ phát thải cho từng sản phẩm cũng là một thách thức đáng kể. Nếu phương pháp phân bổ chưa phù hợp hoặc dữ liệu chưa đủ chi tiết, kết quả tính toán có thể chưa phản ánh chính xác thực tế, ảnh hưởng đến độ tin cậy của các báo cáo và công bố với khách hàng hoặc đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh đó, dữ liệu carbon đang dần có vai trò tương tự dữ liệu tài chính. Doanh nghiệp không thể quản lý những gì mình chưa đo lường được.

Giảm phát thải không đồng nghĩa với gia tăng chi phí

Một quan điểm thường gặp là các hoạt động đo lường và giảm phát thải sẽ làm gia tăng chi phí đầu tư và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

Trên thực tế, việc xây dựng năng lực quản lý carbon nên được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược dài hạn. Nhiều giải pháp giảm phát thải đồng thời cũng là các giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành.

Tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa sử dụng nguyên vật liệu, giảm hao hụt trong sản xuất hay hạn chế phát sinh chất thải đều có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí hoạt động và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Từ cam kết đến hành động

Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã đưa ra các cam kết phát triển bền vững hoặc mục tiêu giảm phát thải. Tuy nhiên, thách thức thực sự nằm ở việc chuyển các cam kết đó thành hành động cụ thể trong hoạt động hàng ngày.

Điều này đòi hỏi quản lý carbon phải được xem là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn thay vì một dự án ngắn hạn nhằm đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Các mục tiêu về giảm phát thải, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên cần được tích hợp vào quá trình hoạch định chiến lược, quản trị vận hành và đo lường hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, doanh nghiệp cần đầu tư cho các hệ thống quản lý dữ liệu đáng tin cậy để hỗ trợ việc ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Quan trọng hơn, phát triển bền vững cần trở thành một phần của văn hóa doanh nghiệp. Khi các quyết định liên quan đến mua sắm, sản xuất, logistics và đầu tư đều cân nhắc đến hiệu quả sử dụng tài nguyên và tác động môi trường, quá trình chuyển đổi mới có thể diễn ra một cách thực chất và bền vững.

Khi được triển khai theo lộ trình phù hợp, hiệu quả môi trường và hiệu quả kinh tế có thể song hành. Đồng thời, sự phát triển của các chương trình tài chính xanh và nguồn vốn hỗ trợ chuyển đổi bền vững cũng đang mở ra thêm cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực phục vụ cho quá trình chuyển đổi.

Chuẩn bị từ hôm nay để tạo lợi thế ngày mai

Các yêu cầu về phát triển bền vững đang tiếp tục mở rộng sang nhiều ngành như dệt may, da giày, điện tử, gỗ và nông sản. Những doanh nghiệp chủ động xây dựng năng lực quản lý carbon từ sớm sẽ có nhiều thời gian hơn để chuẩn hóa dữ liệu, tối ưu quy trình và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.

Trong tương lai, thành công của doanh nghiệp sẽ không chỉ được đo bằng doanh thu hay tăng trưởng, mà còn bằng khả năng chứng minh rằng sản phẩm được tạo ra một cách minh bạch, có trách nhiệm và bền vững.

Dấu chân carbon vì thế không còn đơn thuần là một chỉ số môi trường. Nó đang trở thành một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.